Buki. (11.02.1927). Saruča i Hanuča. Jevrejski život, III, 142, Sarajevo, 2-3.

Buki. (11.02.1927). Saruča i Hanuča. Jevrejski život, III, 142, Sarajevo, 2-3.

[Kalmi Baruh ističe da se u prvom delu članka oseća jak uticaj književnog jezika, dok u drugom delu, u razgovoru dveju žena, Buki iako ne poznaje moderni kastiljanski, nastoji da reprodukuje i narodni jezik. Diftong oe (ue) vrlo je redak u govoru bosanskih Sefarda. (Baruh 1977 [1930]: 307)]

Romano-Buki, Avram.

original

judéo-espagnol

Saruča i Hanuča

Todas dos son bivdas. Ja pasaron de los sesenta anjos. Agora si izjeron otra vez amigas. Komo kreaturas ainda si konosjeron. Inžunto žugavan, rijijan, burlavan finke no si izjeron mučačas. Kon la mučačez enpesaron i los ovligos. Di la manjana lavoravan in la kuzina, i dispoes di medjudija era lavrar, kuzir, azer randas i a poko a poko aprontar l’ašugar, o komo dizijan estonses »inčir la kaša«. Mas alguna tarde pasava Saruča kon il „ufisio“ onde Hanuča, i lavrando al bastidor deskuvrian una a la otra sekretos, ke ni a sus madres no ariškavan a kontarlos. Si era ir in mirendas, fadas, ičar l’ožo a la kuna, manijar l’almišada i a otros modos de kombitis ke avia estonses, sjempre las dos ijan inžunto. Una de l’otra no si despegava. Esto turo ansina, finke no si kazaron. In prima spozo Saruča, i dispoes di tres mezis ja si le avrijo e[l] mazal i a Hanuča. El šiva – berahot foe kon pompa muj grande, a ser ke todas dos foeron de kazas rikas i akosfoegraron tanbjen kon famias grandes. Dispoes ke ja eskaparon todas akejas vižitas de boda, kombitis i sabatis asinjalados, las dos amigas si espartjeron kada una a su kaza o mižor dičo a la kaza de la sfoegra. Di agora muj poko si vian las dos. O era ovligos de kaza, o era ke las esfoegras no las dešavan mučo salir, o poedi ser avia algun otro intropeso ke foe kavzante a ke las dos amigas si alonđin entre si. Tija Hanuča konta, ke ilugo un anjo dispoes ke kazo, ja li deskajo il esfoegro, i su marido ke lavorava kon il padre, kaljo ke si meta por moso. Di estonses enpisaron dias amargos a vinir in su kaza. Una kreatura detras de la otra i las entradas kada vez mas čikas. Eja ke stava anbezada a ir steso vestida komo Saruča, agora si avrigoensava di kaminar inžunto. I a Saruča tanbjen el Djo la bendišo kon abastante de kreaturas, i no pudia ni eja mučo salir. Ansina ke las dos amigas entremitidas in sus fečos di kaza i al deredor de sus kreaturas, lis foeron pasando anjos i si fizjeron vježas, sin ke ni ejas sepan komo tan presto.
Agora los maridos ja si lis foeron al mundo de la varda, los ižos ja kresjeron, i siguro stan de boen puder, onde mandan kada anjo a sus madres a Raguza para ke pasin il invjerno i ke deskansin sus vježos goesos. La amestad entre Saruča i Hanuča si arenovo agora steso komo in sus mosidades. Solo ke estonses kvando si ažuntavan avlavan i rijijan, agora avlan i sospiran. Por loke seran estos sospiros ? O sira por la mansevez pasada ke no la gozaron in la manera ke oj la gozan, o sira por sus poveros maridos ke si spartjeron timprano di ejas, i no alkansaron la vežes pasar inžunto, o sira por la manera de la vida ke tanto si troko de atras tjempo a agora?... Kada dia las vejis komo salin inžunto a pasaear por la riva de la mar. A paso a paso van kaminando. Tija Saruča ja jeva baston i intožos, mjentres ke tija Hanuča, aun ke sufrijo mučo mas in la vida, eja sta mas dereča i paresi tanbjen mas manseva. Ansina kaminando vjenin fin a la „Bella Vista“, onde si asentan in un banko para gozar il ermozo tjempo. El sol kaente in medjo del invjerno lis paresi por de mazia, steso komo si lis asemeža ke es por de mas i estos anjos ke stan bivjendo a la vežes.
- Oh ke ermozura di tjempo – dizi tija Saruča – niuno no pudia ni pensar ke amanjana ia es hamišoši.
Hanuča : Si bendičo el. Di amanjana in un mez ja es purim, i dispues ja vjenin las hadras i ja mos paso i este invjerno.
Saruča : No ermanika. Ti jaras. Esti anjo es „sanadarim“ i manka fin purim ainda dos mezis.
Hanuča : Ah brava, tjenis razon, ja mi sulvidi jo. Ah, i el purim di agora – il Djomi lo pirdonini – ni se kvando vjeni ni kvando si va. T’akordas kerida d’akejus purimis muestrus, d’akejas siudas, di los platikos, di las bolsas, karantonjas, panderus, konplas di purim, ke alegria ke era? Madre mia! El anjo intero dispues si kuntava por eja.
Saruča : Ah mi maraviju di ti Hanuča ki avlas ansina. Komo ki solu l’ purim si troko agora. I luke sta kapitandu kun los otrus moadinis. Na, tumemus sukot. T’akordas tu kvantas sukas si fazijan? Komo parisian? A dita una kaza parada. Inbašu tavladu, tapet, minder, savanas blankas al diridos, pulidas kon rozas di seda, i kvandu si insindija el kandil, si inpisava a kantar il kiduš?... jo tenia a las kreturas čikas, mi sasentavan al diridov di la meza, todos bjen v[i]stidos, mi balabaj bon mundu ki tenga, ja t’akordas boz ki tinija... ooh dizija jo : »Bindiča muestra lej ki mus djo lus muadinis santus«. I agora te demando jo, kvantas sukas si azin? In los dedus las poedis kuntar. I kada anju si azi una manku. I ansina pur tropu ti es kun kada otru mued. Para šivot m’akordo pulijamus la kaza kun modus di rozas. El kandil inčiamus di sirezas. In lus montis faziamus akejas formas di las tavlas, di lej. Di los sjete sjelus, di las eskaleras di Moše...
Hanuča: Si, si tjenis razon. Estu mezmu lu diši jo agora para pesah ondi la fiža mija, kvandu kito akeja masa dilgada para fazer los bukadus di noči di pesah. A šuludrana a eja aja, li diši, es ki in mi kaza vitis azer bukadus kun masa dilgada? I la primera noči di pesah vus es foarti komer boju? Komu pudeš dizir in la masa „esti il pan di la afrijisjon ki kumjerun muestrus padris“, kvandu muestrus padris no vjerun in su mundu masa dilgada. Ainda in la agada di noči di pesah mintiš! I ansina mi kerida ti van abultando todus akejus uzus vježus ke la varda ke ti diga, jo agora gustu de lus muadim no topu.
Saruča: E vejis, estu es luke mi vjeni i a mi foerti. Boeno, sta luke ja mus trokimus in todu, in la vistimjenta, in il končižu di kaza, in la manera di kuzinar, i in todus los gijus muestrus. Ma lus uzus di la lej muestra santa si poedin trokar? Poedi aver moda in la lej di Moše?
Hanuča: Ma deša star. Agora ja ti topan ačakitus para trokar i lus uzus di la lej. Ti dan unas ripuestas, ki salis loka bar minan. Ðustu pur estu di la masa no ti skapi di kontar. Savis luke m’arispondjo la fiža? Mi dišo: „Muestrus padris kumjerun in Ajifto un pan sin livadura i sin sal, i la masa steso sta feča sin livadura i sal.“ E mira, ermanika. M’asuvjo la ravja d’una manera! Komu, la gritu jo: „Tu a mi mi vas anbizar la lej? A mi, ki sinti tantas dirasotis di hahamim, ki vidi tantu đudezmu, tu ki mi amostris luke si puedi i luke no si puedi? Boen kaminu tomatiš. La fiža tuja ja ti kitara noči di pesah para l’agada di estu ke si moža in il čaj, komu si jaman, keksis, i ti dira, ki lus keksis son il pan ki kumjerun muestrus padris, paramordi ki si fazin stesu sin livadura i sal.“ Es ansi o no es?
Saruča: Razon tjenis, ma luke poedis fazer? Ja no vejis komu todu si troko. Akordati solu di la vida muestra komu mučačas, i mira agora a las njetas muestras. Una diferensja komu di los sjelos a la tjera. Ti krejis ki jo alguna ves a la njeta no poedu entinder loke sta avlando. Unas palavras, unas sensjas!... Ah, na ja si sta akondjendo il sol. Ja es ora de jirmus. Finki vinimus a la sivdad, karar va ser... Si mi kirida, sjempri paresi uvu ansina difirensjas di las madris a las fižas, ondi il rifran vježu ja dizi: „Fiža sos i madri siras, komu fizitis ansina ti faran.“

Buki.
Jevrejski život, III, 11/02/27, n. 142, 2-3.